De term ‘arbeidshygiënische strategie’ klinkt misschien ingewikkeld en bureaucratisch, maar de gedachte erachter is heel logisch en praktisch. Het is een verplicht stappenplan dat je helpt om risico’s op de werkvloer, zoals zwaar tillen of boven je macht werken, écht effectief aan te pakken. In dit artikel vertalen we de officiële regels naar de praktijk. Leer hoe je met deze 4 stappen fysieke belasting op de werkvloer structureel aanpakt en de beste, meest duurzame oplossing voor je team kiest.

Wat is de Arbeidshygiënische Strategie? (En waarom is het belangrijk?)

De arbeidshygiënische strategie is een stappenplan dat is vastgelegd in de Arbowet. Het dwingt werkgevers om in een vaste volgorde maatregelen te nemen om een werkplek zo veilig en gezond mogelijk te maken. Het sleutelwoord hierbij is ‘volgorde’. Je moet altijd beginnen bij de eerste en meest effectieve stap. Dit model is niet alleen bedoeld voor het werken met gevaarlijke stoffen, maar voor alle arbeidsrisico’s, inclusief fysieke belasting. Het uiteindelijke doel is helder: pak de risico’s bij de bron aan, in plaats van alleen de symptomen te bestrijden.

De 4 niveaus: een praktische uitleg

Om de strategie makkelijk te onthouden, kun je het visualiseren als een waterval of een piramide: je begint altijd bovenaan. Je mag pas een maatregel van een lager niveau kiezen als een oplossing van een hoger niveau redelijkerwijs niet mogelijk is (bijvoorbeeld technisch of economisch). Om het tastbaar te maken, gebruiken we voor elk niveau een herkenbaar voorbeeld uit de logistiek: het tillen van zware dozen vanuit een stelling.

De strategie in de praktijk: de 4 niveaus stap voor stap

Hoe vertaal je dit model naar de dagelijkse realiteit van fysieke belasting zoals tillen, reiken, duwen en trekken? We lopen elke stap langs met concrete voorbeelden die je direct kunt toepassen op jouw werkvloer.

Niveau 1: Bronmaatregelen (Het risico wegnemen)

Dit is de meest effectieve en daarom de eerste stap: zorg ervoor dat het risicovolle werk simpelweg niet meer nodig is. Je elimineert de oorzaak van het probleem volledig.

  • Voorbeeld: Automatiseer het proces. Een robotarm of een palletiseermachine kan de dozen verplaatsen, waardoor medewerkers helemaal niet meer hoeven te tillen.
  • Voorbeeld: Herontwerp de werkplek. Zorg ervoor dat de zware producten direct op heuphoogte worden aangeleverd en opgeslagen, zodat bukken en reiken overbodig wordt.

Niveau 2: Collectieve en technische maatregelen

Als het wegnemen van de bron niet mogelijk is, is de volgende stap het beschermen van de groep medewerkers met een technische of collectieve oplossing. Deze maatregelen zijn niet aan één persoon gebonden, maar maken de werkplek voor iedereen veiliger.

  • Voorbeeld: Schaf een collectieve tilhulp aan. Denk aan een vacuümheffer, een heftafel die de dozen op de juiste werkhoogte brengt, of een rolcontainer om meerdere dozen tegelijk te verplaatsen.

Niveau 3: Organisatorische maatregelen

Kun je het risico technisch niet voldoende beperken? Dan moet je de werkorganisatie zo aanpassen dat de blootstelling aan het risico voor de individuele medewerker vermindert.

  • Voorbeeld: Pas taakroulatie toe. Laat medewerkers het zware tilwerk afwisselen met lichtere taken, zoals administratie of controlewerkzaamheden.
  • Voorbeeld: Geef een uitgebreide tiltraining en beperk de werkdruk door een maximum te stellen aan het aantal te tillen dozen per uur per medewerker.

Niveau 4: Persoonlijke Beschermingsmiddelen (PBM’s)

Dit is de allerlaatste stap in de hiërarchie, een laatste redmiddel als al het andere niet (voldoende) helpt. Een PBM neemt het risico zelf niet weg, maar is bedoeld om de drager te beschermen tegen de overgebleven risico’s.

  • Voorbeeld: Het verstrekken van veiligheidsschoenen om de voeten te beschermen of handschoenen voor betere grip op de dozen.

Waar passen exoskeletten in de Arbeidshygiënische Strategie?

De strategie is al decennia oud, maar de technologie staat niet stil. Een moderne oplossing zoals een exoskelet daagt de traditionele indeling uit. Het is namelijk veel meer dan een standaard PBM; het is een actieve, technologische ondersteuning die de belasting op het lichaam direct vermindert.

Een innovatieve technische maatregel voor het individu

Een exoskelet past het beste tussen niveau 2 en 4. Het is een technische maatregel (niveau 2) die de belasting daadwerkelijk verlaagt, maar wordt persoonlijk gedragen (zoals een PBM op niveau 4). In tegenstelling tot een helm of handschoenen, die alleen beschermen bij een incident, vermindert een exoskelet de belasting bij elke beweging. Het is daarom een zeer effectieve oplossing wanneer de bron niet kan worden weggenomen en collectieve maatregelen onpraktisch of te inflexibel zijn.

Wanneer is een exoskelet de juiste keuze?

Een exoskelet is de ideale oplossing in situaties waar fysieke belasting onvermijdelijk is en andere maatregelen tekortschieten.

  • Als tillen, bukken of bovenhands werken een essentieel onderdeel van de functie is.
  • Als een vaste, collectieve tilhulp niet flexibel genoeg is voor dynamische werkzaamheden.
  • Als taakroulatie of training de fysieke klachten en vermoeidheid niet voldoende verminderen.

Een exoskelet pakt de belasting direct aan bij de medewerker, waardoor deze fit en energiek blijft. Ontdek hoe een exoskelet jouw team ondersteunt.

Veelgestelde Vragen over de Arbeidshygiënische Strategie

Is de arbeidshygiënische strategie wettelijk verplicht?

Ja, de arbeidshygiënische strategie is verankerd in de Nederlandse Arbowet. Werkgevers zijn wettelijk verplicht om deze hiërarchie te volgen bij het nemen van maatregelen tegen arbeidsrisico’s.

Mag ik een niveau overslaan als het te duur is?

Nee, je mag een niveau niet zomaar overslaan. Je mag pas een maatregel van een lager niveau treffen als een maatregel van een hoger niveau “redelijkerwijs niet gevergd kan worden”. Dit geldt voor technische, operationele én economische redenen, maar dit moet je goed kunnen onderbouwen.

Valt een exoskelet officieel onder PBM’s?

Dit is een grijs gebied. Omdat een exoskelet actief ondersteunt en de belasting vermindert, is het functioneel meer dan een passief beschermingsmiddel. Het wordt gezien als een innovatieve, persoonsgebonden technische maatregel die de kloof tussen collectieve oplossingen en traditionele PBM’s overbrugt.

Hoe begin ik met het toepassen van deze strategie in mijn bedrijf?

Een goed startpunt is altijd de Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E). Hierin breng je de risico’s in kaart. Vervolgens gebruik je de arbeidshygiënische strategie om voor elk geïdentificeerd risico een plan van aanpak op te stellen, beginnend bij niveau 1.

Voor welke risico’s geldt de arbeidshygiënische strategie nog meer?

De strategie geldt voor alle denkbare risico’s op de werkvloer. Denk naast fysieke belasting ook aan blootstelling aan gevaarlijke stoffen, lawaai, trillingen, en zelfs psychosociale arbeidsbelasting zoals werkdruk.

De arbeidshygiënische strategie biedt een solide kader om de gezondheid en veiligheid van je medewerkers structureel te verbeteren. Het dwingt je om verder te kijken dan snelle, makkelijke oplossingen en te investeren in maatregelen die de belasting écht verminderen. Door de fysieke belasting direct te verlagen, zorg je niet alleen voor minder ziekteverzuim, maar ook voor medewerkers die na een zware werkdag nog energie over hebben. Ben je klaar om de volgende stap te zetten en te zien hoe moderne technologie het verschil kan maken? Plan een vrijblijvende demo en ervaar zelf de ondersteuning.